TİYATRODA GERÇEKLİK

MASKENİN ALTINDAKİ HÂKİKÂT

 

     İnsan, doğduğu gün ilk maskesini takmaz; ilk maskesi ona yavaş yavaş giydirilir. Bir ismin içinde, bir ailenin beklentisinde, toplumun aynasında, korkuların ve alkışların arasında şekillenir o görünmez maske. Yıllar geçtikçe yüz değişmez belki ama insan, kendi sûretini unutacak kadar maskesine alışır.

 

     İşte tiyatro tam burada başlar.

 

     Çoğu insan, tiyatronun maskelerle hâkikâti gizlediğini düşünür. Oysa sahne, hayatın tersine işler. Hayatta maskeler gerçeği örter; sahnede ise maske, gerçeği açığa çıkarır.

 

     Çünkü oyuncu, kendisi olmaktan vazgeçtiği ölçüde kendisine yaklaşır.

 

     Ne büyük bir çelişkidir… Günlük hayatta herkes kendi rolünü oynarken, sahnede başkasını oynayan insan ilk kez kendisiyle karşılaşır. Belki de tiyatronun asıl mucizesi budur: Rol yapmak değil, rolün içinde insanı soymaktır.

 

     Antik Yunan’da tiyatronun doğduğu taş basamaklar yalnızca oyunların sergilendiği yerler değildi; onlar, insan ruhunun yankılandığı mâbedlerdi. Aristoteles’in katharsis dediği arınma, seyircinin oyunu izlemesiyle değil, kendi gizlediği yüzü fark etmesiyle gerçekleşirdi. Çünkü sahnedeki trajedi, aslında salondaki insanın sessiz itirafıdır.

 

     Bir oyuncu ağladığında gözyaşı ona ait olmayabilir; ama seyircinin gözünden süzülen yaş, çoğu zaman yıllardır saklanan hâkikatin sesidir.

 

     Belki de bu yüzden tiyatro, sanatların en cesur olanıdır. Resim zamanı dondurur, müzik duyguyu taşır, edebiyat hâfızayı büyütür. Tiyatro ise insanı, kendisinden kaçamayacağı bir aynanın karşısına bırakır.

 

     Maskenin altında bir yüz ararız.

 

     Oysa hâkikât ne maskededir ne de yüzdedir.

 

     Hâkikât, maskeyi çıkarırken duyulan o kısa sessizliktedir.

 

     İnsanın, kendine ilk kez yabancı olmadığını hissettiği o kırılgan anda…

 

     Belki de bu yüzden iyi bir oyun bittiğinde alkışladığımız şey oyuncunun başarısı değildir. İçimizde yıllardır susan bir parçanın, birkaç saatliğine de olsa dile gelmesidir.

 

     Ve perde kapanırken sahneden ayrılan yalnızca oyuncular değildir.

 

     Bir maske daha düşer.

 

     Belki de gerçek tiyatro, sahnede değil; eve dönerken yüzümüzde taşıdığımız sessizlikte devam eder.

 

     “İnsan sahnede rol yapmaz; sahne, insanın hâkikâte en yakın yüzünü hatırladığı yerdir.”