MEYHANEDEN HAKİKATE

​​

     Neyzen Tevfik’e olan hayranlığım belgeselin ilk kıvılcımıydı. Onu sadece ney üfleyen, şiirler yazan bir sanatçı olarak değil; sözüyle insanın yüzüne ayna tutabilen, kendi hayatının bütün yaralarını saklamadan yaşayan biri olarak görüyordum. Onu tanıdıkça, hakkında anlatılanlardan daha fazlasını merak etmeye başladım. Acaba gerçekten kimdi Neyzen Tevfik? İnsanların anlattığı Neyzen ile benim kitaplarda karşılaştığım Neyzen aynı kişi miydi?

​

     Sonra araştırmaya başladım. Tezler, makaleler, kitaplar… Günlerce okudum. Bazen bir cümlenin peşinden başka bir kitaba geçtim. Bir isim başka bir isme götürdü. Notlar çoğaldı, masamın üzerinde kâğıtlar birikti. Bir süre sonra elimde yalnızca bilgiler değil, birbirine dokunan küçük hikâyeler vardı. Ama ben yalnızca yazılanları anlatmak istemiyordum. Neyzen’i tanımış, onun ailesinden gelen, onunla aynı havayı solumuş insanların sesini de duymak istiyordum. 

​

     Belgeselin hikâyesi aslında bir telefonla başladı.

​

     Bir kişiye ulaşmak için yaptığım bir telefon görüşmesi, beni başka insanlara götürdü. Neyzen’in akrabalarına, İdris Anarat’a, Ahmet Şefik Öngün’e ulaştım.  Mehmet Akif Ersoy’un torunu Selma Argon’a, İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Kültür Varlıkları Daire Başkanlığı’nın “Şehrin tarihi, mezarlıklarının tarihidir; mezarlık olmaksızın şehir kurulamaz” diyerek açtığı İstanbul’un Mezarları Tasarım Yarışmasını Neyzen Tevfik için yapmış olduğu mezarı ile birincilik alan Nihal Konar Naş Karsan,  ney ustası Melih Berse’ye ve daha birçok kıymetli insana ulaştım. Her birinin kapısını aynı heyecanla çaldım. Bana Neyzen’i anlatmalarını istedim. Hiçbiri de sağ olsun beni kırmadı. Tam tersine, çoğu sanki yıllardır bekledikleri bir şeyi anlatır gibi gönülden destek oldu. Kimi bir anısını hatırlarken sustu. Kimi gözlerini uzaklara çevirdi. Kimi bir cümlenin içinde Neyzen’in başka bir tarafını gösterdi. O an kameranın arkasında dururken, sadece bir belgesel çekmediğimi hissettim. Bir insanın geçmişine, başka insanların hafızasından dokunuyordum. Sonra işin en zor tarafı başladı.

​

     Çekim yapmak, kamerayı açıp kayda basmaktan ibaret değilmiş. Mekânlar, izinler, ulaşılması gereken insanlar, beklemeler, cevaplanmayan telefonlar… Bir şey anlatmaya çalışırken bazen önünüze sessiz bir duvar çıkıyor. Bir kapının açılmasını bekliyorsunuz. Günler geçiyor. Bazen destek görüyorsunuz, bazen de hiçbir şey yapılmaması bile insanı kırıyor. İşte belgeselin bir yerinde benim de belim orada kırıldı.

     Çünkü insan bir şeyi gönülden yapmak istediğinde, karşısındaki sessizlik daha ağır geliyor. Para istemiyorsunuz. Bir çıkar beklemiyorsunuz. Sadece anlatmak istediğiniz bir hikâyenin önünü açmaya çalışıyorsunuz. Bazen küçücük bir destek bile size yeniden güç verecek oluyor. Gelmediğinde ise insan ister istemez kendini sorguluyor.

​

     “Acaba boşuna mı uğraşıyorum?” Ben de bunu düşündüm. Ama sonra Neyzen’i düşündüm. Onun hayatını düşündüm. Söylediklerini, itirazlarını, yalnızlığını, kimseye boyun eğmeyen tarafını düşündüm. Bir süre sonra yeniden kameranın başına geçtim. Şanslıydım ki bu süreçte yalnız değildim. Yol arkadaşım Güngör Makar en zor anlarda yanımda oldu. Bazen bir çekimin ardından yorgun argın oturduk. Bazen işler planladığımız gibi gitmedi. Güngör’ün “Seninle yürüyen kazanır. Üzülme” diyen cümlesi aklımdan hiç çıkmadı.  Bazen sadece birbirimize bakıp “devam” dedik. Çünkü bazı projeler tek başına yapılmıyor. Güngör Makara’nın dostu olan YouTube kanalı 4Life TV’nin kurucusu Koray Sıpçıkoğlu ile tanıştım. Bu tanışma, aslında sürecin bitmediğini, hikâyenin kendi içinde yaşamaya devam ettiğini bana yeniden hatırlattı. Bir noktadan sonra yanınızdaki insanın varlığı bile güç oluyor. Neyzen’in o kadar çok seveni var ki…Bunu araştırırken daha iyi anladım. Yıllar geçmiş. İnsanlar değişmiş. Şehirler değişmiş. Onun yaşadığı sokakların sesi bile değişmiş. Ama Neyzen’in sözü hâlâ bir yerlerden çıkıp insanın karşısına dikiliyor. Bazen bir kitap sayfasından, bazen bir hatıradan, bazen bir ney sesinden. Ben bu belgeseli biraz da bunun için yaptım. Neyzen’i yalnızca geçmişte kalmış bir isim olarak bırakmamak için. Onu sevenlerin sesini bir araya getirmek, bilmeyenlerin merak etmesini sağlamak ve belki de Neyzen’i hiç tanımamış birinin, belgeselin sonunda dönüp bir kitabını eline almasını sağlamak için. Bu film benim için yalnızca bir belgesel olmadı. Bir telefonla başlayan, aylarca süren araştırmaların, açılan kapıların, kapanan kapıların, beklemelerin, kırgınlıkların ve güzel insanların hikâyesine dönüştü. Ve bütün o yorucu sürecin sonunda şunu anladım:

​

     Bazı hikâyeler anlatılmak için değil, unutulmasın diye peşinden gidilmek için vardır.