UYARI: Bu röportaj tamamen hayal ürünüdür. Albert Einstein böyle bir röportaj vermemiştir. Vermiş olsaydı Eser Sözkeser'le geçen kırk dakikanın neden kendisine dört saat gibi geldiğini açıklamak için yeni bir görelilik kuramına ihtiyaç duyabilirdi.

 

     Eser Sözkeser:

     Bu ay Röportraş'ın konuğu modern fiziğin en önemli isimlerinden Albert Einstein. Görelilik kuramı. Işık. Enerji. Kütle. Uzay. Zaman. Kuantum fiziğine katkılar. Nobel Ödülü. Dosya oldukça kabarık. Ben özellikle görelilik meselesine takıldım. Çünkü bir şey “göreceli” ise insanın aklına ister istemez şu geliyor: Kime göre? Kendisiyle buluştuk. Yaklaşık kırk dakika konuştuk. Einstein'a göre üç saatmiş.

 

ESER SÖZKESER: Profesör Einstein, hoş geldiniz.

​

ALBERT EINSTEIN: Teşekkür ederim.

​

ESER: Başlamadan önce bir şey soracağım.

​

EINSTEIN: Buyurun.

​

ESER: Saçlar doğal mı?

​

EINSTEIN: Evet.

​

ESER: Elektriklenme olabilir.

​

EINSTEIN: Saçımı mı konuşacağız?

​

ESER: Hayır, fiziğe geçeceğiz.

​

EINSTEIN: Güzel.

​

ESER: Ama konu fiziğe bağlı çıkarsa şaşırmayın.

​

E=mc² DOSYASI

​

ESER: Şimdi şu meşhur formülünüz.

​

EINSTEIN: Hangisi?

​

ESER: E eşittir MC kare.

​

EINSTEIN: E=mc².

​

ESER: Aynısını söyledim.

​

EINSTEIN: Peki.

​

ESER: E ne?

​

EINSTEIN: Enerji.

​

ESER: m?

​

EINSTEIN: Kütle.

​

ESER: c?

​

EINSTEIN: Işığın boşluktaki hızı.

​

ESER: Kare?

​

EINSTEIN: Işık hızının karesi.

​

ESER: Tamam.

​

EINSTEIN: Anladınız mı?

​

ESER: Hayır.

​

EINSTEIN: O zaman neden “tamam” dediniz?

​

ESER: Röportaj ilerlesin.

 

“FORMÜLÜ NEDEN BU KADAR KISA YAZDINIZ?”

​

ESER: Bir şey dikkatimi çekti.

​

EINSTEIN: Nedir?

​

ESER: Formül çok kısa.

​

EINSTEIN: Bilimde sadelik değerlidir.

​

ESER: Üç harf bir rakam.

​

EINSTEIN: Arkasında oldukça kapsamlı bir fizik vardır.

​

ESER: Ama dışarıdan bakınca biraz aceleye gelmiş gibi.

​

EINSTEIN: Aceleye gelmedi.

​

ESER: Son teslim günü müydü?

​

EINSTEIN: Hayır.

​

ESER: Bir iki harf daha ekleyebilirdiniz.

​

EINSTEIN: Gereksiz harf neden ekleyeyim?

​

ESER: Daha bilimsel görünür.

​

EINSTEIN: Bilim böyle yapılmaz.

​

ESER: Parantez mesela.

​

EINSTEIN: Gerekmiyor.

​

ESER: Karekök?

​

EINSTEIN: Gerekmiyor!

​

ESER: İntegral?

​

EINSTEIN: GEREKMİYOR!

​

ESER: Tamam. Sade seviyorsunuz.

 

GÖRELİLİK MESELESİ

​

ESER: Gelelim göreliliğe.

​

EINSTEIN: Buyurun.

​

ESER: Zaman göreceli diyorsunuz.

​

EINSTEIN: Özel görelilikte farklı hareket durumlarındaki gözlemciler zaman aralıklarını farklı ölçebilirler.

​

ESER: Ben toplantıya kırk dakika geç kalırsam?

​

EINSTEIN: Bu görelilik kuramıyla açıklanmaz.

​

ESER: Neden?

​

EINSTEIN: Çünkü siz geç kalmışsınızdır.

​

ESER: Kime göre?

​

EINSTEIN: Toplantının başlangıç saatine göre!

​

ESER: İşte başladık.

​

EINSTEIN: Hayır, başlamadık.

​

ESER: Size göre geç kaldım.

​

EINSTEIN: Saat dokuzda toplantı varsa ve dokuz kırkta geliyorsanız herkese göre geç kaldınız.

​

ESER: Işık hızına yakın gelirsem?

​

EINSTEIN: Toplantıya ışık hızına yakın mı geleceksiniz?

​

ESER: Varsayım yapıyoruz.

​

EINSTEIN: O zaman daha büyük problemlerimiz var.

 

“BEKLERKEN ZAMAN NEDEN GEÇMİYOR?”

​

ESER: Ben göreliliği aslında günlük hayatta gözlemledim.

​

EINSTEIN: Nasıl?

​

ESER: Dişçi bekleme salonu.

​

EINSTEIN: Evet?

​

ESER: On dakika.

​

EINSTEIN: Evet?

​

ESER: Üç saat gibi.

​

EINSTEIN: Psikolojik zaman algısından söz ediyorsunuz.

​

ESER: Ama sevgilinizle oturuyorsunuz.

​

EINSTEIN: Evet?

​

ESER: Üç saat on dakika gibi.

​

EINSTEIN: Bu örnek bana atfedilen popüler bir açıklamaya benziyor.

​

ESER: Demek doğru.

​

EINSTEIN: Fiziksel zaman genişlemesini tam olarak açıklamıyor.

​

ESER: Ama dişçide üç saat gibi.

​

EINSTEIN: Evet, fakat—

​

ESER: O zaman pratikte çalışıyor.

 

IŞIK HIZI

​

ESER: Işık çok hızlı.

​

EINSTEIN: Evet.

​

ESER: Saniyede yaklaşık üç yüz bin kilometre.

​

EINSTEIN: Boşlukta yaklaşık 299.792 kilometre.

​

ESER: Yuvarladım.

​

EINSTEIN: Peki.

​

ESER: Daha hızlı bir şey var mı?

​

EINSTEIN: Bildiğimiz fizik çerçevesinde vakumdaki ışık hızı nedensel etkilerin yayılması için temel sınırdır.

​

ESER: Annem var.

​

EINSTEIN: Efendim?

​

ESER: Ben bir şey yapıyorum, daha eve gitmeden haberi oluyor.

​

EINSTEIN: Bunun fiziksel ışık hızıyla ilgisi yok.

​

ESER: Siz tanımıyorsunuz.

​

EINSTEIN: Mösyö Sözkeser...

​

ESER: Deney yapmadan reddetmeyelim.

 

IŞIK HIZINDA ARABA KULLANMAK

​

ESER: Diyelim ışık hızına yakın giden bir arabam var.

​

EINSTEIN: Kütlesi olan bir nesne ışık hızına ulaşamaz.

​

ESER: Yakın dedim.

​

EINSTEIN: Peki.

​

ESER: Farları açtım.

​

EINSTEIN: Evet.

​

ESER: Ne oluyor?

​

EINSTEIN: Işık sizden yine ışık hızıyla uzaklaşır.

​

ESER: Araba zaten ona yakın gidiyor.

​

EINSTEIN: Evet.

​

ESER: Far nasıl öne gidiyor?

​

EINSTEIN: İşte özel göreliliğin temel sonuçlarından biri—

​

ESER: Ben olsam farı açmam.

​

EINSTEIN: Neden?

​

ESER: Sistemi zorlamaya gerek yok.

 

KÜTLE VE ENERJİ

​

ESER: E=mc² bize kütle ile enerjinin ilişkili olduğunu söylüyor.

​

EINSTEIN: Evet.

​

ESER: Ben kilo verirsem?

​

EINSTEIN: Ne?

​

ESER: Mesela beş kilo.

​

EINSTEIN: Evet?

​

ESER: Enerjim artıyor mu?

​

EINSTEIN: Hayır, bu formülü böyle yorumlayamazsınız.

​

ESER: Kütle azalıyor.

​

EINSTEIN: Evet ama—

​

ESER: Enerji?

​

EINSTEIN: Burada sözünü ettiğimiz ilişkiyi diyet programına çeviremezsiniz!

​

ESER: Güzel slogan olurdu.

​

EINSTEIN: Olmaz.

​

ESER: “Einstein Diyeti: Kütleyi Enerjiye Çevir.”

​

EINSTEIN: Adımı kullanmayın.

 

NOBEL ÖDÜLÜ DOSYASI

​

ESER: Nobel Fizik Ödülü aldınız.

​

EINSTEIN: Evet.

​

ESER: Görelilikten mi?

​

EINSTEIN: Nobel Ödülü özellikle fotoelektrik etki yasasını keşfetmem ve teorik fiziğe hizmetlerim nedeniyle verildi.

​

ESER: Görelilik yok yani.

​

EINSTEIN: Ödül gerekçesinde esas vurgu fotoelektrik etkiydi.

​

ESER: Bozulmadınız mı?

​

EINSTEIN: Hayır.

​

ESER: İnsan yıllarca görelilikle uğraşıyor.

​

EINSTEIN: Evet.

​

ESER: Ödül başka yerden geliyor.

​

EINSTEIN: Bilim ödül almak için yapılmaz.

​

ESER: Ama insan içinden “Göreliliği de bir yazsaydınız” der.

​

EINSTEIN: Ben demedim.

​

ESER: Ben sizin yerinize biraz bozuldum.

 

DİL ÇIKARAN FOTOĞRAF

​

ESER: Şimdi gelelim fotoğrafa.

​

EINSTEIN: Hangi fotoğraf?

​

ESER: Biliyorsunuz.

​

EINSTEIN: Dilimi çıkardığım fotoğraf mı?

​

ESER: Aynen.

​

EINSTEIN: Evet.

​

ESER: Neden dil çıkarıyorsunuz?

​

EINSTEIN: Doğum günü kutlamamın ardından fotoğrafçılardan yorulmuştum. Şaka olarak dilimi çıkardım.

​

ESER: Bilim insanına yakışıyor mu?

​

EINSTEIN: İnsanlar bazen şaka yapabilir.

​

ESER: Üniversite yönetimi gördü mü?

​

EINSTEIN: Ne?

​

ESER: Akademik sicile işlenmiş olabilir.

​

EINSTEIN: Hayır.

​

ESER: Ben olsam profil fotoğrafı yapmazdım.

​

EINSTEIN: Zaten sosyal medya yoktu.

​

ESER: Mozart da aynı hatayı yapmış.

 

SAÇ DOSYASI

​

ESER: Saçlara dönelim.

​

EINSTEIN: Mecbur muyuz?

​

ESER: Okur merak ediyor.

​

EINSTEIN: Sorun.

​

ESER: Tarak?

​

EINSTEIN: Kullanıyordum.

​

ESER: Fotoğraflarda belli olmuyor.

​

EINSTEIN: Saçlarımla fazla ilgilenmezdim.

​

ESER: Fön?

​

EINSTEIN: Hayır.

​

ESER: Jöle?

​

EINSTEIN: Hayır.

​

ESER: Elektriklenme?

​

EINSTEIN: Hayır!

​

ESER: Statik elektrik alanında çalışırken olmuş olabilir.

​

EINSTEIN: Fizikçiler çalışırken saçları elektriklenmez!

​

ESER: Fotoğraf başka şey söylüyor.

 

ATOM BOMBASI MESELESİ

​

ESER: Hassas bir konuya geçelim.

​

EINSTEIN: Buyurun.

​

ESER: Atom bombası.

​

EINSTEIN: Evet.

​

ESER: Manhattan Projesi'nde çalıştınız mı?

​

EINSTEIN: Hayır.

​

ESER: Bombayı siz mi yaptınız?

​

EINSTEIN: Hayır.

​

ESER: Projede görev?

​

EINSTEIN: Yok.

​

ESER: Laboratuvara gittiniz?

​

EINSTEIN: Hayır.

​

ESER: Toplantı?

​

EINSTEIN: Hayır.

​

ESER: Zoom?

​

EINSTEIN: YOK!

​

ESER: WhatsApp grubu?

​

EINSTEIN: YOKTUM!

​

ESER: Tamam üstat.

​

EINSTEIN: Teşekkür ederim.

​

ESER: Sizi gruptan çıkarıyorum.

​

EINSTEIN: Zaten grupta değilim!

​

ESER: Artık kesin değilsiniz.

 

“HER ŞEY GÖRECELİ Mİ?”

​

ESER: Halk arasında sizin için “Einstein her şey görecelidir dedi” deniyor.

​

EINSTEIN: Benim kuramım “her şey görecelidir” gibi sınırsız bir iddia değildir.

​

ESER: Yani her şey göreceli değil.

​

EINSTEIN: Elbette değil.

​

ESER: Ama kuramın adı görelilik.

​

EINSTEIN: Evet.

​

ESER: İsim biraz yanıltıcı.

​

EINSTEIN: Fizikte belirli gözlem çerçeveleri arasındaki ilişkilerden söz ediyoruz.

​

ESER: Ben olsam adını değiştirirdim.

​

EINSTEIN: Neye?

​

ESER: “Bazı Şeyler Bazı Durumlarda Biraz Göreceli.”

​

EINSTEIN: Çok uzun.

​

ESER: Ama yanlış anlaşılmıyor.

 

ESER SÖZKESER EINSTEIN'A YENİ DENEY ÖNERİYOR

​

ESER: Benim de bilimsel bir deneyim var.

​

EINSTEIN: Gerçekten mi?

​

ESER: Evet.

​

EINSTEIN: Dinliyorum.

​

ESER: Buzdolabı.

​

EINSTEIN: Evet?

​

ESER: Gece yatmadan önce açıyorum.

​

EINSTEIN: Evet?

​

ESER: Bir şey yok.

​

EINSTEIN: Sonra?

​

ESER: Kapatıyorum.

​

EINSTEIN: Evet.

​

ESER: On dakika sonra tekrar açıyorum.

​

EINSTEIN: Neden?

​

ESER: Belki bir şey oluşmuştur.

​

EINSTEIN: Oluşuyor mu?

​

ESER: Hayır.

​

EINSTEIN: O hâlde deneyin sonucu belli.

​

ESER: Ama her gece tekrar ediyorum.

​

EINSTEIN: Neden?

​

ESER: Bilim süreklilik ister.

​

EINSTEIN: Bu bilim değil.

​

ESER: Sonuca önyargılı yaklaşmayalım.

 

EVREN GENİŞLİYOR

​

ESER: Evren genişliyor.

​

EINSTEIN: Evet, modern kozmolojik gözlemler bunu gösteriyor.

​

ESER: Nereye?

​

EINSTEIN: “Nereye” sorusu burada günlük hayattaki anlamıyla uygun değil.

​

ESER: Bir şey genişliyorsa bir yere doğru genişler.

​

EINSTEIN: Evrenin genişlemesi, uzayın kendisinin ölçek olarak genişlemesiyle ilgilidir.

​

ESER: Dışında ne var?

​

EINSTEIN: Bu soru düşündüğünüzden daha karmaşık.

​

ESER: Boşluk?

​

EINSTEIN: Evrenin “dışını” sıradan bir kutunun dışı gibi düşünemezsiniz.

​

ESER: Duvar?

​

EINSTEIN: Hayır.

​

ESER: Çit?

​

EINSTEIN: Hayır!

​

ESER: Komşu evren?

​

EINSTEIN: Bilmiyoruz.

​

ESER: Tapuda nasıl geçiyor?

​

EINSTEIN: ...

 

KARA DELİK MESELESİ

​

ESER: Kara delikler.

​

EINSTEIN: Genel göreliliğin denklemleri bu tür çok yoğun nesnelerin anlaşılmasına temel oluşturdu.

​

ESER: İçine ışık bile düşüyor.

​

EINSTEIN: Olay ufkunun içinden ışık dışarı kaçamaz.

​

ESER: Çok güçlü çekiyor yani.

​

EINSTEIN: Kabaca ifade edersek.

​

ESER: Elektrik süpürgesi gibi.

​

EINSTEIN: Hayır.

​

ESER: Uzay süpürgesi.

​

EINSTEIN: Hayır!

​

ESER: Büyük model.

​

EINSTEIN: KARA DELİK ELEKTRİK SÜPÜRGESİ DEĞİLDİR!

​

ESER: Torbasız mı?

​

EINSTEIN: Mösyö Sözkeser...

 

SON SORU: EVRENİN EN BÜYÜK GİZEMİ

​

ESER: Son soruya geldik Profesör.

​

EINSTEIN: Şükür.

​

ESER: Evrenin en büyük gizemi nedir?

​

EINSTEIN: Evren hâlâ anlamaya çalıştığımız sayısız gizem barındırıyor.

​

ESER: Ben bir tanesini çözemiyorum.

​

EINSTEIN: Nedir?

​

ESER: Tek çoraplar.

​

EINSTEIN: Ne?

​

ESER: Çamaşır makinesine iki tane atıyorum.

​

EINSTEIN: Evet?

​

ESER: Bir tane çıkıyor.

​

EINSTEIN: Diğeri makinenin içinde kalmış olabilir.

​

ESER: Yok.

​

EINSTEIN: Başka çamaşıra karışmıştır.

​

ESER: Yok.

​

EINSTEIN: Düşmüştür.

​

ESER: Yok.

​

EINSTEIN: O hâlde nereye gidiyor?

​

ESER: Ben size soruyorum.

​

EINSTEIN: Bilmiyorum.

​

ESER: Kütlenin korunumu?

​

EINSTEIN: Bu benim alanımla—

​

ESER: İki çorap giriyor.

​

EINSTEIN: Evet.

​

ESER: Bir çıkıyor.

​

EINSTEIN: ...

​

ESER: Madde kaybolmaz diyorsunuz.

​

EINSTEIN: ...

​

ESER: Çorap nerede?

​

EINSTEIN: ...

​

ESER: İşte bilim burada tıkanıyor.

 

     RÖPORTRAŞ NOTU

 

     Albert Einstein görüşmenin ardından odadan ayrıldı. Yaklaşık iki dakika sonra geri döndü. Eser Sözkeser heyecanla:

 

     “Çorabı mı çözdünüz?” diye sordu.

 

     Einstein masanın üzerinde unuttuğu gözlüğünü aldı. Hiçbir şey söylemeden tekrar çıktı. Eser Sözkeser dosyasına şu notu düştü:

 

     “Profesör bazı sorular karşısında teorik olarak yetersiz kaldı.”

 

     Ardından çamaşır makinesinin kapağını açarak yaklaşık on dakika içeriyi inceledi. Herhangi bir çorap bulunamadı. Bunun üzerine yeni bir teori geliştirdi:

 

     SÖZKESER KAYIP ÇORAP KURAMI

 

     1. Çorap çifttir.

     2. Makineye çift girer.

     3. Makineden tek çıkar.

     4. Dolayısıyla makinenin içinde henüz keşfedilmemiş başka bir boyut vardır.

 

     Teorinin matematiksel ifadesi henüz bulunamadı. Eser Sözkeser şimdilik şu formülü kullanıyor:

Dz − M = ? Formüldeki Ç çorabı, M makineyi temsil ediyor. Kendisine “Ç'nin karesi neden alınıyor?” diye sorduk. “Bilimsel görünüyor,” dedi.

​

     Araştırmalarımız sürüyor.

 

     Röportraş'ta yer alan söyleşiler tamamen kurmaca, mizah ve parodi amacıyla hazırlanmıştır. Tarihî kişilere atfedilen diyaloglar gerçek beyan değildir.

​

​