SANATI KİM TERK ETTİ?

 

     Yıllardır kendime aynı soruyu soruyorum: Bir toplumun medeniyet seviyesini gerçekten ne belirler? Ekonomik büyüklüğü mü? Gökdelenleri mi? Teknolojik yatırımları mı?

 

     Ben, bunların hiçbirinin tek başına bir medeniyeti tarif etmeye yetmediğini düşünüyorum.

 

     Bir toplumu anlamak istediğimde önce tiyatrolarına bakıyorum. Şairlerine kulak veriyorum. Bestelerinin ömrünü düşünmeye çalışıyorum. Çünkü bana göre yollar insanı bir yerden başka bir yere ulaştırır; sanat ise bir çağı başka bir çağa taşır.

 

     İnsan, elbette yaşamak için dünyaya geliyor. Fakat ben, geride iz bırakmanın en güçlü yolunun sanat olduğuna inanıyorum. Bireyin ömrü sınırlıdır; sanatın ömrü ise nesillerle ölçülür. Bu yüzden sanatı, bir toplumun ortak hafızası olarak görüyorum. Hafızasını kaybeden insan nasıl kim olduğunu unutursa, sanatını kaybeden toplum da zamanla ne olduğunu unutur.

 

     Sanatın yalnızca sanatçının meselesi olduğu düşüncesine hiçbir zaman katılmadım. Bana göre bir ressamın tuvale sürdüğü renk, bir bestecinin sustan sonra bıraktığı sessizlik ya da bir oyuncunun sahnede kurduğu cümle yalnızca onu üreten kişiye ait değildir. Bunların her biri, ait olduğu toplumun ruhundan kopup gelen ortak bir sesin farklı biçimleridir.

 

     İşte tam da bu yüzden, sanatçı yalnız bırakıldığında yalnız kalan kişinin sanatçı olduğuna inanmıyorum. Bana göre asıl yalnız kalan, toplumun kendi vicdanıdır.

 

     Ne var ki uzun zamandır ülkemizde sanatın stratejik bir alan olarak görülmediğini düşünüyorum. Yanılıyor da olabilirim; fakat bana öyle geliyor ki sanat, çoğu zaman bütçeden pay ayrılması gereken tali bir mesele gibi değerlendiriliyor. Oysa bana göre bilim geleceği inşa eder, sanat ise o geleceğe anlam kazandırır. Bilim refah üretir; sanat ise o refahın neden yaşamaya değer olduğunu hatırlatır. Biri olmadan kalkınabiliriz belki; ama ikisi birlikte olmadığında medeniyet inşa edemeyiz.

 

     Sanat politikası denildiğinde çoğumuzun aklına sanatçıya destek vermek, salon yapmak ya da festival düzenlemek geliyor. Ben bunun gerçek bir sanat politikası olduğunu düşünmüyorum. Bana göre gerçek sanat politikası; sanatçının ekonomik kaygılar arasında ezilmeden üretebildiği, toplumun ise sanata ulaşmayı bir lüks değil, hayatın doğal bir parçası olarak görebildiği düzeni kurabilmektir.

 

     Kendi kendime bazen şu soruyu soruyorum: Bir şair şiirini yazabilmek için geçim korkusuyla boğuşuyorsa, bir tiyatro topluluğu perde açmadan önce elektrik faturasını hesaplıyorsa, bir müzisyen enstrümanını yenilemeyi hayal bile edemiyorsa, gençler bir tiyatro oyununa ya da konsere gitmeyi bütçelerini sarsacak bir harcama olarak görüyorsa, orada gerçekten sanat mı konuşuluyordur?

 

     Ben buna pek ihtimal vermiyorum.

 

     Bana göre böyle yerlerde sanat gelişmez.

 

     Sadece ayakta kalmaya çalışır.

 

     Sanat, bir toplumun geçmişten bugüne taşıdığı hafızanın estetik biçimde kendisiyle yüzleşmesidir. Sanatına sahip çıkmayan toplumlar, özgür sanatçılar değil; yalnızca zengin hamiler ve onların beğenisini üretmekle yetinen icracılar yetiştirir. Böyle toplumlar eser değil, bağımlılık üretir.

 

     Sanat aç bırakılırsa ölmez; çünkü sanat direnmesini bilir. Ama medeniyet kan kaybetmeye başlar. Kan kaybeden medeniyetler ise bir gün savaşla değil, sessizce çürüyerek ölür.

 

     Sevgiyle, aşkla, huzurla...